قهوه یا چای؛ کدامیک برای روده، قلب و مغز مفیدتر است؟
چای همچنان محبوبترین نوشیدنی جهان پس از آب است، اما قهوه در سالهای اخیر با تکیه بر پژوهشهای علمی درباره فوایدش برای روده، قلب و مغز، جایگاه پررنگتری پیدا کرده است. حالا این پرسش مطرح است: در رقابت میان چای و قهوه، کدامیک سالمتر است؟
به گزارش پارسینه پلاس، چای با اختلاف، پرمصرفترین نوشیدنی جهان پس از آب به شمار میرود و برآورد میشود در سطح جهانی به ازای هر یک فنجان قهوه، سه فنجان چای نوشیده شود. با این حال در بریتانیا ذائقهها در حال تغییر است؛ تازهترین آمار نشان میدهد ۶۳ درصد بزرگسالان بریتانیایی به طور منظم قهوه مینوشند، در حالی که این رقم برای چای ۵۹ درصد است.
یکی از عوامل اصلی رشد محبوبیت قهوه، توجه فزاینده به فواید سلامت آن، به ویژه در حوزه گوارش است. تیم اسپکتور، استاد اپیدمیولوژی و همبنیانگذار شرکت علوم تغذیه Zoe، میگوید: «قهوه یکی از منابع اصلی پلی فنولها در رژیم غذایی غربی است. این ترکیبات گیاهی خوراک میکروبهای روده هستند و به بهبود سلامت متابولیک و کاهش التهاب کمک میکنند.» به گفته او، چای سیاه نیز پلی فنولهای مفید دارد، اما معمولا میزان آن در هر فنجان کمتر است.
سلامت استخوان
برنده: چای
پژوهشی ده ساله روی نزدیک به ۱۰ هزار زن بالای ۶۵ سال در دانشگاه فلایندرز استرالیا نشان داده است زنانی که هر روز چای مینوشند، تراکم مواد معدنی استخوان در ناحیه لگن بالاتری نسبت به افرادی دارند که چای مصرف نمیکنند.
مصرف متعادل قهوه ظاهرا مضر نیست، اما نوشیدن بیش از پنج فنجان در روز با کاهش تراکم استخوان، به ویژه در زنانی که الکل بیشتری مصرف میکنند، مرتبط دانسته شده است.
ایسلینگ پیگوت، متخصص تغذیه و سخنگوی انجمن رژیم غذایی بریتانیا، توصیه میکند افراد بیش از سه نوشیدنی کافئین دار در روز (چای یا قهوه) مصرف نکنند. او میگوید: «مصرف بالای کافئین میتواند اثر منفی بر سلامت استخوان داشته باشد. چای کافئین کمتری نسبت به قهوه دارد و بنابراین احتمال آسیب آن کمتر است. همچنین چای حاوی فلاونوئیدهاست که میتوانند به متابولیسم استخوان کمک کنند.»
فلاونوئیدها آنتی اکسیدانهای گیاهی هستند که با تقویت ساخت استخوان جدید و کاهش تخریب استخوان موجود، به حفظ تراکم استخوان کمک میکنند.
سلامت روده
برنده: قهوه
هر دو نوشیدنی منبع پلی فنولها هستند، اما قهوه از نظر میزان این ترکیبات حتی از چای سبز هم غنیتر است، و چای سبز نیز پلی فنول بیشتری نسبت به چای سیاه دارد.
اسپکتور توضیح میدهد: «پلی فنولها در روده بزرگ توسط باکتریها تجزیه میشوند و به ترکیبات فعال تبدیل میشوند که میتوانند التهاب را کاهش دهند، کنترل قند خون را بهبود بخشند و سلامت عروق را تقویت کنند.»
نکته جالب این است که قهوه حاوی مقدار قابل توجهی فیبر محلول نیز هست؛ یک فنجان قهوه فیلتری حدود ۱.۵ گرم فیبر دارد، رقمی نزدیک به فیبر موجود در یک نارنگی، که به هدف توصیه شده ۳۰ گرم فیبر روزانه کمک میکند.
با این حال متخصصان هشدار میدهند افراد دارای مشکلات گوارشی باید در مصرف قهوه احتیاط کنند، زیرا کافئین بالاتر آن میتواند علائم را تشدید کند. قهوه بدون کافئین همچنان پلی فنول و فیبر مفید دارد و گزینه مناسبی برای افراد حساس به کافئین است.
سلامت قلب
برنده: چای
مطالعات نشان میدهد هر دو نوشیدنی میتوانند خطر بیماریهای قلبی و سکته را کاهش دهند، هرچند این تحقیقات اغلب مشاهدهای هستند و رابطه علت و معلولی مستقیم را اثبات نمیکنند.
شواهد قوی نشان میدهد نوشیدن منظم چای سبز میتواند برخی عوامل خطر بیماری قلبی، مانند فشار خون و چربی خون را کاهش دهد. پلی فنولهای موجود در چای، به ویژه فلاوان ۳ اولها، به بهبود عملکرد عروق کمک میکنند و انعطاف پذیری آنها را افزایش میدهند.
تمرکز
برنده: قهوه
قهوه دم کرده معمولا حدود دو برابر چای کافئین دارد. کافئین توانایی افزایش هوشیاری و تمرکز کوتاه مدت را دارد، اما مصرف بیش از حد آن میتواند به اضطراب، بی خوابی و در نهایت کاهش تمرکز منجر شود.
اسپکتور میگوید بیشترین شواهد مثبت درباره قهوه مربوط به مصرف حدود دو تا چهار فنجان در روز است. فراتر از این مقدار، اختلال در خواب و افزایش اضطراب میتواند مزایا را خنثی کند.
سلامت مغز
نتیجه: مساوی
مطالعات متعدد نشان دادهاند مصرف متعادل چای و قهوه با کاهش خطر زوال عقل و سکته مرتبط است. پژوهشی در دانشکده پزشکی هاروارد روی بیش از ۱۳۰ هزار نفر نشان داد نوشیدن دو تا سه فنجان قهوه کافئین دار در روز با ۱۵ تا ۲۰ درصد کاهش خطر زوال عقل همراه است. نتایج مشابهی برای یک تا دو فنجان چای در روز مشاهده شد.
همچنین مطالعهای در سال ۲۰۲۵ روی بیش از ۲۰۰ هزار فرد میانسال بریتانیایی نشان داد مصرف منظم قهوه بدون شکر با کاهش خطر آلزایمر، پارکینسون و مرگ ناشی از بیماریهای تحلیل برنده عصبی مرتبط است.
با این حال متخصصان تاکید میکنند بیشتر این پژوهشها مشاهدهای هستند و هنوز رابطه مستقیم علت و معلولی اثبات نشده است.