نحوه جلوگیری از ورود محتوای نامناسب به دنیای فرزندانمان
رئیس سازمان بهزیستی کشور با بیان اینکه آسیب‌های فضای مجازی به این موارد محدود نمی‌شود، خاطرنشان کرد: اختلال در خواب، کاهش تمرکز و افت عملکرد تحصیلی، آسیب‌های جسمانی، مشکلات هویتی، نقض حریم خصوصی و پیامدهای مالی و حقوقی نیز از دیگر مخاطرات استفاده نادرست از این فضاست.
به گزارش پارسینه پلاس و به نقل از ایسنا، رئیس سازمان بهزیستی کشور با هشدار نسبت به آسیب‌های فضای مجازی برای کودکان و نوجوانان گفت: نسل جدید با سرعت بیشتری وارد جهان دیجیتال شده و در شرایطی که والدین هنوز شناخت کافی از این فضا ندارند، نوجوانان در معرض قلدری سایبری، محتوای آسیب‌زا و اعتیاد اینترنتی قرار گرفته‌اند.
رویداد ملی ارتقای توانمندی‌های دیجیتال نوجوانان امروز با حضور سید جواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی کشور، عسگر جلالیان دبیر مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک، مهدی امیری اصفهانی معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه، سید آرش وکیلیان مدیرکل ساماندهی حکمرانی فرهنگی مرکز ملی فضای مجازی امروز در سازمان بهزیستی برگزار شد.
در این مراسم از ۵ محتوای آموزشی تولید شده توسط سازمان بهزیستی کشور در حوزه آسیب‌های اجتماعی در فضای مجازی و مراقبت از کودکان و نوجوانان رونمایی شد.
سید جواد حسینی در این مراسم با تأکید بر ضرورت توجه جدی به آسیب‌های فضای مجازی برای کودکان و نوجوانان گفت: تحولات فناوری و شکل‌گیری جهان دیجیتال فرصت‌های تازه‌ای پیش روی جوامع قرار داده است اما در کنار این فرصت‌ها، آسیب‌های متعددی نیز ایجاد شده که کودکان و نوجوانان به دلیل ویژگی‌های سنی و نیازهای هویتی و اجتماعی خود بیش از دیگر گروه‌ها در معرض آن قرار دارند.
وی با اشاره به پشتوانه‌های قانونی فعالیت‌های سازمان بهزیستی در حوزه کودکان و نوجوانان اظهار کرد: این اقدامات از سال گذشته آغاز شده و بر مبنای تکالیف قانونی از جمله برنامه هفتم توسعه، قانون اساسی، اساسنامه سازمان بهزیستی و قانون حمایت از اطفال و نوجوانان دنبال می‌شود. ضرورت پرداختن به این موضوع باید برای همه مدیران و فعالان این حوزه روشن باشد چراکه در میان انبوه مسائل و مسئولیت‌های موجود توجه به کودکان و نوجوانان یک اولویت اساسی است و نباید آن را اقدامی مقطعی یا تشریفاتی تلقی کرد.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به تحولات سریع جهان دیجیتال افزود: جهان امروز از فضای دیجیتال و مجازی به سمت شکل‌های جدیدی از زیست از جمله متاورس و محیط‌های مبتنی بر هوش مصنوعی در حال حرکت است. این تحولات بسیاری از مختصات جهان واقعی را در بستری جدید بازسازی کرده و فرصت‌های فراوانی به وجود آورده است.
حسینی یکی از ظرفیت‌های این تحولات را امکان کاهش برخی نابرابری‌ها و گسترش عدالت اجتماعی دانست و گفت: در جهان واقعی نابرابری میان کشورها و مناطق مختلف به شکل‌های گوناگون بازتولید شده است به‌گونه‌ای که بخش محدودی از کشورهای جهان سهم عمده منابع را در اختیار دارند. فناوری‌های جدید و هوش مصنوعی می‌توانند در صورت استفاده درست فرصت‌هایی برای کاهش شکاف‌ها و دسترسی عادلانه‌تر به امکانات فراهم کنند.سازمان بهزیستی آموزش هوش مصنوعی را در برخی استان‌ها آغاز کرده است چون هرچه جامعه زودتر با این فناوری‌ها آشنا شود و توان استفاده از آن‌ها را پیدا کند امکان بهره‌مندی از فرصت‌های جدید و کاهش نابرابری‌ها بیشتر خواهد شد.
کودکان و نوجوانان در معرض بیشترین آسیب‌های فضای مجازی
حسینی با تأکید بر اینکه هر پدیده نوظهوری در کنار فرصت‌ها آسیب‌هایی نیز به همراه دارد، گفت: کودکان و نوجوانان به دلیل نیاز به شکل‌گیری هویت، یادگیری مهارت‌های زندگی و کسب توانایی مواجهه با محیط‌های جدید در برابر آسیب‌های فضای مجازی آسیب‌پذیرتر هستند. اگر این گروه سنی برای حضور ایمن در چنین فضایی آموزش نبینند به دلیل میزان بالای ارتباط و حضورشان در محیط مجازی بیشتر در معرض پیامدهای منفی قرار خواهند گرفت.
وی با اشاره به پدیده جامعه‌پذیری معکوس افزود: در گذشته والدین و نسل بزرگسال ارزش‌ها، باورها و تجربه‌های خود را به نسل جدید منتقل می‌کردند اما امروز کودکان و نوجوانان با سرعت بیشتری از نسل بزرگسال وارد فضای دیجیتال شده‌اند و در بسیاری از موارد، والدین برای شناخت این فضا و مواجهه با آسیب‌های آن از فرزندان خود عقب‌تر هستند. در چنین شرایطی کودکان و نوجوانان در معرض حجم گسترده‌ای از اطلاعات و داده‌ها قرار می‌گیرند بدون آنکه همیشه مهارت لازم برای تشخیص و مدیریت آن را داشته باشند.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با تشریح ابعاد مختلف آسیب‌های فضای مجازی اظهار کرد: می‌توان این آسیب‌ها را در سه قلمرو بررسی کرد؛ نخست فضای مجازی به‌عنوان ابزار آسیب‌رسان؛ دوم فضای مجازی به‌عنوان بستر انتشار محتوای آسیب‌زا و سوم فضای مجازی به‌عنوان محیط ارتباطی که ممکن است زمینه وابستگی و انزوای اجتماعی را فراهم کند.
قلدری سایبری و نقض حریم خصوصی از آسیب‌های فضای مجازی
حسینی در توضیح نخستین قلمرو آسیب‌ها گفت: فضای مجازی می‌تواند به ابزاری برای آزار و اذیت دیگران تبدیل شود. قلدری اینترنتی از طریق پیام‌رسان‌ها، شبکه‌های اجتماعی و بازی‌های آنلاین نمونه‌ای از این آسیب‌هاست برای مثال ایجاد گروه‌هایی برای تمسخر یک دانش‌آموز، انتشار عکس یا فیلم او بدون رضایت، ارسال پیام‌های تهدیدآمیز و توهین‌آمیز یا حذف عمدی یک نوجوان از گروه‌های دوستانه و فعالیت‌های جمعی از مصادیق این رفتارهاست. چنین رفتارهایی می‌تواند به اضطراب، کناره‌گیری اجتماعی، افت تحصیلی و اختلال خواب در نوجوانان منجر شود. سرقت حساب‌های کاربری، سوءاستفاده از اطلاعات شخصی، جعل هویت، انتشار تصاویر و گفت‌وگوهای خصوصی و کلاهبرداری آنلاین نیز از دیگر مخاطرات این فضاست.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به سوءاستفاده از فناوری‌های جدید و هوش مصنوعی ادامه داد: جعل هویت و تولید یا انتشار محتوای دستکاری‌شده درباره افراد می‌تواند اعتبار و روابط اجتماعی نوجوانان را تحت تأثیر قرار دهد. از این رو آموزش حفظ حریم خصوصی و آگاهی از ردپای دیجیتال باید بخشی از برنامه‌های تربیتی کودکان و نوجوانان باشد.
حسینی در تشریح دومین قلمرو آسیب‌های فضای مجازی یعنی محتوای آسیب‌زا گفت: نوع محتوایی که کودکان و نوجوانان در فضای مجازی مشاهده می‌کنند، می‌تواند بر شخصیت، نگرش و رفتار آنان اثر بگذارد. مواجهه مکرر با تصاویر و فیلم‌های خشونت‌آمیز ممکن است حساسیت نوجوانان نسبت به رنج دیگران را کاهش دهد و در برخی موارد، رفتارهای پرخاشگرانه را تقویت کند.
وی با اشاره به خطر دسترسی زودهنگام کودکان و نوجوانان به محتوای جنسی و نامتناسب با سن آنان افزود: این نوع محتوا می‌تواند انتظارات غیرواقعی درباره روابط عاطفی و انسانی ایجاد کند و زمینه‌ساز اضطراب، احساس شرم و گناه، شکل‌گیری نگرش‌های نادرست درباره روابط و رفتارهای پرخطر شود همچنین بخشی از نگرانی‌ها به کوتاه‌شدن دوره تجربه واقعی کودکی و مواجهه زودهنگام با موضوعات و محتواهای متناسب با سنین بالاتر بازمی‌گردد. بنابراین خانواده‌ها و نهادهای آموزشی باید در زمینه مدیریت دسترسی کودکان به محتوا و فراهم‌کردن فرصت رشد متناسب با سن آنان نقش فعال‌تری ایفا کنند.
اعتیاد به اینترنت و انزوای اجتماعی نوجوانان
حسینی سومین قلمرو آسیب‌ها را فضای مجازی به‌عنوان بستر ارتباطی دانست و گفت: استفاده بی‌رویه از اینترنت و شبکه‌های اجتماعی می‌تواند به وابستگی و اعتیاد اینترنتی منجر شود و روابط واقعی نوجوانان با خانواده و دوستان را تضعیف کند. ناتوانی در کاهش زمان استفاده از اینترنت، عصبانیت شدید هنگام قطع دسترسی، بیدارماندن در شب برای بازی یا حضور در شبکه‌های اجتماعی، کاهش گفت‌وگو و تعامل با والدین، کنارگذاشتن فعالیت‌های ورزشی و خانوادگی و استفاده از فضای مجازی برای فرار از تنهایی و اضطراب از جمله نشانه‌هایی است که باید مورد توجه خانواده‌ها قرار گیرد.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با بیان اینکه آسیب‌های فضای مجازی به این موارد محدود نمی‌شود، خاطرنشان کرد: اختلال در خواب، کاهش تمرکز و افت عملکرد تحصیلی، آسیب‌های جسمانی، مشکلات هویتی، نقض حریم خصوصی و پیامدهای مالی و حقوقی نیز از دیگر مخاطرات استفاده نادرست از این فضاست.
حسینی با تأکید بر اینکه نمی‌توان کودکان و نوجوانان را به‌طور کامل از فضای مجازی دور نگه داشت، گفت: راهکار اصلی، حذف این فضا از زندگی نسل جدید نیست بلکه باید مسیر استفاده درست و ایمن از آن را به کودکان و نوجوانان آموزش دهیم. این مسیر به افزایش سواد رسانه‌ای، تقویت رابطه امن و صمیمانه میان والدین و فرزندان، مدیریت زمان و محیط استفاده از ابزارهای دیجیتال و فراهم‌کردن دسترسی سریع به مشاوره و حمایت‌های تخصصی نیاز دارد.
به گزارش روابط عمومی و امور بین الملل سازمان بهزیستی کشور، وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در سازمان بهزیستی برای تولید محتوای آموزشی و آگاه‌سازی افزود: کتاب‌ها، موشن‌گرافی‌ها و برنامه‌های مشاوره‌ای تهیه‌شده در این زمینه می‌توانند به افزایش شناخت کودکان، نوجوانان و خانواده‌ها از فرصت‌ها و تهدیدهای فضای مجازی کمک کنند البته باید به‌جای رویکرد صرفاً سلبی، زمینه استفاده آگاهانه، مسئولانه و ایمن از فناوری‌های نوین را فراهم کنیم تا کودکان و نوجوانان ضمن بهره‌مندی از فرصت‌های جهان دیجیتال، در برابر آسیب‌های آن نیز توانمند و محافظت‌شده باشند.